وقف و شرایط فروش و انتقال ملک موقوفه

وقف یک سنت اسلامی است که بر اساس آن اصل یک مال یا منافع آن برای خدمات عمومی و برای رضای خدا وقف می شود. قانون مدنی ایران که مباحث مربوط به وقف را از منابع فقهی شیعه دریافت کرده است، مواد 55 تا 91 را به این موضوع اختصاص داده است. ماده 55 قانون مدنی وقف را چنین تعریف می کند: وقف به این معناست که عین مال و حضانت و منافع آن محفوظ است. منظور از حبس مال، حفظ عین مال و جلوگیری از انتقال مالکیت، تصرف و تلف آن است. منظور از کلمه «تسبیل» قرار گرفتن در راهی است که مورد نظر واقف بوده یا به عبارت دیگر قرار گرفتن در راه خدا. احکام و شرایط وقف:

 ماده 56 قانون مدنی نیز می گوید: وقف به تقاضای واقف هر لفظی که دلالت بر معنای آن داشته باشد و قبول طبقه اول اولیای قانونی آنها یا اولیای قانونی آنها در صورت محدود بودن آنها صورت می گیرد مانند. وقف بر فرزندان; و اگر وقف بلامحل یا وقف برای مصالح عمومی باشد، قبول حاکم شرط است.

 

این مقاله به شرایط ایجاب و قبول وقف اختصاص دارد. بر اساس این ماده، اگر وقف محدود باشد، یعنی برای شخص معین یا افراد معدودی باشد، نیاز به قبول آن شخص یا قائم مقام قانونی اوست. اما اگر وقف محدود نباشد و مصلحت عمومی را تأمین کند، مثلاً برای طلاب، فقرا، مسافران و یا به طور کلی، نیاز به تأیید حاکم دارد. البته در این موضوع تفاوت هایی وجود دارد.

 

 برخی از فقها و حقوقدانان وقف را عقد نمی دانند و به نظر آنان نیازی به مطالبه و قبول آن نیست. همچنین برخی حاکم را از مقامات حکومتی نمی دانند، بلکه معتقدند حاکم شرع باید تایید کند و حاکم شرع الزاماً جزء حکومت نیست. طبق ماده 57 قانون مدنی، واقف باید مالک مالی باشد که وقف می کند و در معاملات نیز دارای صلاحیت باشد. است.

 

در واقع این ماده وقف را فقط برای مالک جایز دانسته و داشتن اهلیت معامله را برای مالک لازم دانسته است. یعنی مالک باید بالغ و عاقل و بالغ باشد. در ماده 58 نیز به این موضوع پرداخته شده است که فقط وقف مالی که با حفظ مال قابل بهره برداری است، اعم از منقول یا غیر منقول، مشترک یا انحصاری، جایز است.

 

 این ماده بر لزوم بقای موقوفه تاکید دارد و بر اساس آن تنها آن اموالی قابل وقف هستند که خود موقوفه با استفاده از منافع آنها از بین نرود. اما برای تحقق قبض به چه کسانی باید وقف داده شود در ماده 62 این قانون آمده است.

 

در صورت بسته شدن وقف به کسانی که به آنها داده شده یا نمایندگان قانونی آنها وقف می کنند. اگر وقف منتهی باشد و واقف متولی برای آن انتخاب کرده باشد متولی وقف آن را بر عهده می گیرد و اگر هیچ یک از اینها نباشد حاکم متولی را انتخاب می کند و وقف به او تعلق می گیرد.

 

 

 

 

عدم فوریت قبض وقف:

قانونگذار در ماده 60 قانون مدنی موضوع عدم فوریت قبض وقف را ذکر و بیان کرده است، در قبض اضطرار وجود ندارد، اما تا زمانی که واقف به وقف اعتراض نکرده است، هر گاه قبض را بدهد. ، وقف تمام شده است.

 

در ماده 61 نیز آمده است که پس از اتمام وقف، واقف نمی تواند آن را فسخ یا تغییر دهد. یکی دیگر از مواد قانون مدنی که به موضوع وقف می پردازد، ماده 67 است که می گوید وقف مالی که قبض می شود و امکان وصول آن وجود ندارد، باطل است. البته اگر شرایط مال به گونه ای باشد که امکان تسلیم واقف وجود نداشته باشد، ولی امکان دریافت آن برای واقف وجود داشته باشد، وقف اشکال ندارد.

 

مثلاً شخص الف کشتی خود را وقف شخص ب می کند که در دریا رها شده و احتمال تسلیم آن برای او نسبی است. در اینجا اگر ب توانایی تملک کشتی را داشته باشد باید گفت وقف صحیح است. طبق ماده 68 قانون مدنی، کلیه روابط طبیعی و عرفی موقوفه جزء وقف محسوب می شود مگر اینکه در وقفنامه ذکر شده باشد.

 

مثلاً خانه ای وقف است و اگر در حیاط خانه درختی باشد جزء وقف محسوب می شود. اما واقف می تواند در قباله ذکر کند که درختان یا میوه درختان جزء وقف نیست. قانونگذار در ماده 69 قانون مدنی اشاره می کند که وقف صحیح نیست مگر به اعتبار موجود.

 

در واقع وقف را بر شخص یا چیزی که وجود ندارد باطل می کند. نکته دیگر این است که انسان می تواند پولی را به خود و چش اختصاص دهدبچه ها در این صورت وجود طبقه اول کفایت می کند. طبق ماده 70 قانون مدنی، اگر قسمتی از موقوفه برای میت و قسمتی برای فعلی باشد، وقف به نسبت حصه موجود صحیح است و وقف به نسبت غیر موجود باطل است.

 

وقف بر نفس، به این معنا که واقف، خود را وقف او یا غیر واقف کند، یا پرداخت دیون یا سایر مخارج خود را از فواید وقف قرار دهد، باطل است. همچنین اگر کسی ادای دین یا مخارج دیگر خود را از منافع موقوفه وارد کند، وقف باطل است. فرقی نمی کند در زمان زندگی باشد یا بعد از مرگ.

 

البته شرط منفعت وقف که بر عهده واقف است نیز باطل است، اما وقف را باطل نمی کند. همچنین طبق ماده 73 وقف به اولاد و اقارب و خدمه و امثال آنها کاملاً صحیح است. البته مشروط بر اینکه وقف برای نفقه زوجه نباشد.