ضمانت اجرای عدم رعایت مصلحت و امانت توسط ولی قهری 2

جدیت پدر و پدر، اما اجبار بچه ها

اولین دسته از افرادی که اداره امور و رسیدگی به امور مهجور را بر عهده دارند، پدر و جد (جدبزرگ) مهجور هستند که نماینده آنها «ولایت قهری» نام دارد.

این افراد بر اساس قانون مسئولیت اداره امور خانواده را بر عهده دارند و نیازی به حکم دادگاه یا رضایت پدر یا جد پدری نیست.

سؤالی که در اینجا ممکن است مطرح شود این است که آیا پدر بر جد پدری تقدم دارد و هر گاه پدر نباشد جد پدری می تواند بر میت ولایت داشته باشد یا خیر؟ پاسخ به این سوال منفی است. به طور کلی پدر بر جد پدری برتری ندارد و هر دو موظفند با هم امور میت را اداره کنند. فرض کنید «الف» هشت ساله است و یک پدر و یک پدربزرگ پدری دارد و هر دو با هم زنده هستند. جد پدری A خانه خود را به کسی اجاره می دهد. در این صورت پدر حق اعتراض ندارد و اجاره بها صحیح است.

 آیا پدر یا پدربزرگ بر همه زندانیان ولایت دارند؟

در پاسخ باید گفت که ولایت پدر و جد پدری بر زندانیان عبارتند از:

1- صغیر

2- مجنون: اگر فرزند خانواده ای از کودکی مجنون بوده و جنون او بعد از بلوغ هم ادامه داشته باشد، ولایت پدر و جد پدری بر عهده آنهاست. اما اگر صغیری در زمان بلوغ مجنون نبوده و به مناسبت بلوغ و رشد از ولایت خود خارج می شود، ولی بعد از آن جنون به او می رسد، دیگر پدر و جد او بر او ولایت ندارند; بلکه در این صورت از طرف دادگاه برای او «ولی» تعیین می شود که ممکن است پدر یا جد او به عنوان قیم تعیین شود.

3- صوفیه: وقتی انسان به سن بلوغ رسید، طبق قانون در «غیر مالی» بالغ محسوب می شود و از این رو دیگر تحت ولایت هیچکس نیست، اما در «غیر بالغ» محسوب می شود. تا سن 18 سالگی به امور مالی رسیدگی می کند و تحت قیمومیت باقی می ماند.

اما اگر شخصی پس از این سن همچنان بی گناه باشد، تحت سرپرستی پدر و جد پدری خود باقی می ماند. این در حالی است که اگر بعد از 18 سالگی بالغ شد، ولی بعداً به دلایلی دچار فحشا شد، دیگر پدر یا جدش بر او ولایت ندارند و برای او «ولی» تعیین می کنند. تعیین سرپرست برای زندانیان به شرح فوق توسط اداره سرپرستی مستقر در دادگاه ها که زیر نظر دادستان فعالیت می کند پیگیری می شود.

وظایف و اختیارات قیم قهری

با جایگاه ولایت قهری آشنا شدیم و دیدیم که ولایت قهری فقط شامل فرزندان نمی شود و سایر افراد نیز ممکن است حتی پس از طفولیت مشمول ولایت پدر و جد پدری خود شوند. اما دامنه اختیارات و اجبار تا کجاست؟

مهمترین وظیفه ولی قهری وکالت شخصی است که سرپرستی او را بر عهده می گیرد و موظف به اداره اموال و مراقبت از شخص بی بضاعت و حفظ حقوق و منافع وی می باشد. اداره اموال ندارد.

اما قهری می تواند در اموال ماجر تصرف کند و برای او معامله کند، مشروط بر اینکه به مصلحت ماجر باشد.

به طور کلی می توان گفت که اختیارات ولی قهری در قانون گسترده است و تنها چیزی که این اختیارات را محدود می کند، مصلحت شخصی است که خلع ید شده و نیازمند ولایت است. بنابراین ولی قهری حق ندارد عملی را که بر خلاف مصلحت یا متضمن ضرر به مهجور باشد انجام دهد.

بر این اساس هر یک از پدران و اجداد پدری که به آنها قیم قهری گفته می شود، می توانند به تنهایی برای مهجور قرارداد ببندند; مثلاً ملک او را بفروشد یا اجاره دهد یا برایش پول بخرد و در صورت رعایت مصلحت معامله، طرف معامله حق اعتراض و اخلال در معامله را نخواهد داشت.

ماده ۱۱۸۳ قانون مدنی این مفهوم را به خوبی بیان می کند: «در کلیه امور مربوط به اموال و حقوق مالی مالک، قائم مقام قانونی او است». درست است که در ماده 1183 قانون مدنی فقط به اداره اموال و حقوق مالی مالک اشاره شده است، اما باید توجه داشت که ولایت قهری منحصر به اداره امور مالی مقید نمی باشد؛ بلکه باید توجه داشت که ولایت قهری منحصر به اداره امور مالی مقید نمی باشد. او همچنین مسئول امور شخصی و به عبارتی مراقبت از شخصی است که بر عهده اوست.

معمولا در بین همه اطرافیان کودک، پدرش بیشترین احترام را برای او قائل است. به همین دلیل قانون پدر و جد پدری را در اولویت قرار داده است. اما این قاعده اگرچه مطابق عقل و واقعیت است، اما بدون استثنا نیست; پدرانی هستند که از هر دشمنی برای فرزند یا دیگران خطرناکترندrphans

در این شرایط چه باید کرد؟ آیا واگذاری اموال و سایر امور فرزند به چنین پدری صحیح است؟ قانون برای چنین مواقعی راهکارهایی ارائه کرده است.

در صورتی که ولی قهری توانایی و شایستگی اداره امور صغیر یا مجنون را نداشته باشد یا برخلاف امانت مال خود رفتار کند به موجب ماده ۱۱۸۴ قانون مدنی امین می شود. .

بر اساس این ماده «هرگاه ولی قهری طفل به حسادت صغیر احترام نگذارد و به تقاضای یکی از بستگان او یا به تقاضای رئیس حوزه قضایی پس از اثبات، مرتکب اعمالی شود که موجب ضرر او می‌شود. دادگاه قیم مذکور را عزل می کند و تصرف در اموال صغیر و اداره امور مالی طفل ممنوع است شخص صالحی به عنوان قیم تعیین می شود همچنین در صورتی که قیم قهری قادر به اداره دارایی نباشد. طرف مقابل به علت کهولت سن یا بیماری و امثال آن و شخصی را برای این امر معین ننماید طبق مقررات این ماده شخصی به عنوان امین به ولی قهری ملحق می شود.

منظور از «ضمیمه امین» که در قانون مدنی به عنوان ضمانت انجام وظایف قانونی توسط قیم ذکر شده این است که دادگاه امینی را به ولی ضمیمه کرده و بدین ترتیب اختیارات و آزادی های او را محدود می کند.