آشنایی با عقد هبه

ارکان و مصادیق عقد هبه

طبق ماده 795 قانون مدنی، هبه عقدی است که به موجب آن شخصی مالی را مجانا به دیگری می دهد; یعنی مال خود را مجانی به دیگری می دهد.

هبه از نوع عقد است و به همین دلیل علاوه بر الزام، نیاز به قبول نیز دارد; مانند عقد بیع و نکاح و اجاره و نیز مقتضای آن بر هر لفظی که ظاهر عرفی در معنای بخشش دارد.

همچنین قبول هبه با هر لفظی که ظاهر عرفی در معنای قبول داشته باشد و حاکی از رضایت واقف باشد انجام می شود و قبول هبه شرط صحت آن است.

شرط صحت به این معناست که هبه علاوه بر قبول هبه، باید هبه را از واقف دریافت کند و این قبض نیز باید از سوی اهداکننده مجاز باشد. بنابراین اگر موهوبه موهوبه را جمع نکند حکم مالکیت بر آن جاری نمی شود و اگر موهوبه قبل از جمع آوری موهوبه فوت کند این موهوب جزء ترکه محسوب می شود.

در هبه، تغییری که در آن قرار می گیرد، برخلاف مال موهوبه نیست، بلکه تغییر بر خلاف شرط واقف است. در سایر عقود مانند بیع، معاوضه به همین صورت است.

اگر واقف کننده مال هبه را به هدایایی که نمی تواند رجوع کند بفروشد، بیع مقتضی است. اگر مدعی علیه اجازه دهد معامله صحیح است و اگر اجازه ندهد معامله باطل است.

عناصر هدیه

کمک مالی شامل سه رکن است:

1- وهاب:

او کسی است که مال دیگری را در اختیار دارد.

2- مطهب:

اوست که مالکیت را می پذیرد.

3- با استعداد:

پولی که هدیه داده می شود و بخشیده می شود.

 انواع اهدا

انفاق دو نوع است: جبرانی و غیر جبرانی:

1- کمک هزینه غرامت

هبه هبه ای است که واقف در ضمن عقد به واقف کننده شرط می کند که در ازای آنچه به او می دهد آن را مجانا به واقف کننده بدهد و یا اینکه واقف در مقابل هبه ای که دارد چیزی بدهد. دریافت، رایگان. به وهاب بده

2- اهدای بلامحل

هبه غیر معوض، هبه ای است که در ضمن عقد هبه، وام دهنده در عوض آن را شرط نکرده است و موهوبه در مقابل هبه چیزی به موهوبه نمی دهد.

روش ارجاع از هدیه

ارجاع از هدیه یا گفتار است. یعنى اگر بخشنده بگوید هدیه ام را پس داده ام یا مال واقف را برگردانم یا فعل باشد; مانند برگرداندن شیء و گرفتن آن از دست هدیه گیرنده. اگر موهوب مال را بفروشد یا اجاره دهد یا وقف کند اگر به قصد رجوع باشد این موارد نیز رجوع به هبه است. در فرجام خواهی اطلاعات بدهکار شرط نیست و صحیح است. برای اعتراض از برات، بدهکار به دادگاه قانونی مراجعه و دادخواست تقدیم می کند. یکی از این دو حالت در دادگاه قابل مشاهده است:

1- ابتدا اهداء ثبت شده و دارای سند رسمی می باشد. در این صورت طلبکار بدون نیاز به اثبات هبه درخواست تجدید نظر خود را ارائه می کند.

2- مورد دیگر زمانی است که اهداء به صورت رسمی ثبت نشده باشد. (هدیه معمولی یا هدیه شفاهی)

در این صورت هدیه گیرنده موظف است ابتدا انعقاد عقد هبه را در دادگاه ثابت کند و سپس اعلام کند که می خواهد از قرارداد انصراف دهد.

شرایط مرجع از قرارداد هدیه

طبق قانون، عقد هبه واقع نمی شود، مگر با قبول پذیرفته شده و قبض او. طبق این تعریف، تا زمانی که گیرنده مال را دریافت نکرده است، عقد هبه منعقد نشده است; بنابراین رجوع جاری نیست و وام گیرنده هر زمان که بخواهد می تواند مال را پس بگیرد.

در صورت انعقاد قرارداد هبه و وصول هبه، واقف می تواند در صورت احراز دو شرط از عقد منصرف و هبه را پس بگیرد:

1- همان هدیه باید موجود باشد.

2- حق رجوع مدیون ضایع نشده باشد. بر این اساس اگر عین مال تلف شود دیگر رجوع نمی شود.

 موارد عدم استیناف از کمک بلاعوض

هبه عقدی جایز است، به این معنا که هر یک از طرفین می توانند آن را تغییر دهند، مگر در موارد معدودی که هبه لازم باشد و متهب نتواند آن را تغییر دهد و هبه را پس بگیرد:

1- آمرزش خویشاوندان; مثل پدر و مادر.

2- واقف کننده مال را «قرب اللّه» داده است.

3- هدیه غرامت است; هر چند که مثب عوض به وهیب خیلی کم داده است.

4- مال موهوبه به حال خود نمانده بلکه تمام یا مقداری از آن به کلی از بین رفته یا شکل آن تغییر کرده است. مثلاً پارچه دوخته شده یا غذا خورده شده یا متهم مال را به دیگری منتقل کرده است.

5- وهب بعد از تسلیم می میرد یا متب بعد از تسلیم می میرد.

مزیت نامه های رسمی

اهداء با سند رسمی (صدق نامه های رسمی) مزیت خاصی داردسن؛ مزیتی که فقط برای آنهاست و در انواع دیگر هدایا یافت نمی شود.

در مورد نامه های رسمی، امکان انکار و تردید وجود ندارد; بنابراین نه خواهان و نه خوانده نمی توانند ادعا کنند که در صحت سند مذکور شک دارند; زیرا این ادعا از نظر قانونی قابل قبول نیست. اما در مورد نامه های غیررسمی یا عادی به دعوی انکار و شک رسیدگی می شود و با طرح هر یک از دو ادعای انکار یا شک، دادگاه مکلف است بدون تأخیر به سند رسیدگی کند. و پس از بررسی دقیق صحت آن را قضاوت کنید.