مقایسه حق انتفاع با مالکیت منفعت

مقایسه حق انتفاع با مالکیت منفعت
انتفاع در لغت به معنای بهره بردن و منفعت بردن است و در فقه به معنای حقی است که به موجب آن شخص می تواند از مال دیگری بهره مند شود. در قانون مدنی حق انتفاع حقی است که به موجب آن شخص می تواند از مالی که عین مال دیگری است یا مالک خاصی ندارد، استفاده کند. در حق انتفاع، مال متعلق به دیگری است و منافع آن مال دیگری است و فقط صاحب انتفاع حق استفاده و بهره برداری از آن را دارد نه حق تملیک. آی تی. تعریف حق انتفاع
حق انتفاع یکی از شعب و مراتب مالکیتی است که به موجب عقد به شخص واگذار می شود; لذا ملک او محسوب می شود.

مال موضوع حق انتفاع دو مالک دارد:

1- ذینفعی که حق استفاده و بهره برداری از شی به او واگذار شده است.
2- مالک که مالک عین است و در نتیجه عقد قسمت زیادی از حقوق خود را به ذینفع واگذار کرده است.


انواع حق انتفاع
حقوق انتفاع به معنای خاص بر سه قسم است:

الف) مادام العمر: به موجب قراردادی، حق استفاده از مال برای مادام العمر مالک یا مادام العمر ذی نفع یا شخص دیگری به ذینفع واگذار شده است. چون مدت واگذاری و عقد مادام العمر است مالک یا طرف قرارداد یا شخص دیگری خارج از عقد است، به این عقد عمری گفته می شود.

ب) رقبی: اگر مدت انتفاع ثابت باشد به این انتفاع رقبی می گویند.

ج) اقامتگاه: اگر حق انتفاع مربوط به سکونت باشد به آن حق سکونت گفته می شود. این حق ممکن است برای مادام العمر مالک یا ذینفع یا شخص ثالث یا برای مدت معینی باشد.


حبس مطلق
اگر حق انتفاع به طور مطلق و بدون محدودیت زمان به کسی داده شود، حبس مطلق نامیده می شود و این حق تا فوت مالک ادامه دارد. مگر اینکه مالک قبل از مرگش استیناف کند.
بنابراین در این نوع حق انتفاع بر خلاف انواع دیگر، مالک حق رجوع دارد و همواره می تواند عقد انتفاع را فسخ کند. در اصطلاح می گویند حبس مطلق عقد جایز است و طرفین هر وقت بخواهند می توانند آن را به هم بزنند.


حبس ابد
عقد انتفاع نامحدود و دائمی است و اگر وقف عام المنفعه و انفاق باشد مشمول احکام وقف خواهد بود.


شرایط حق انتفاع
الف) حقوق انتفاع به موجب قرارداد برقرار می شود.

ب) موضوع حق انتفاع باید مالی باشد که استفاده از آن موجب از بین رفتن خود مال و عین آن نباشد.

ج) حق انتفاع باید در زمان عقد حضور داشته باشد.

د) در حق انتفاع قبض و تسلط بر مال انتفاعی شرط صحت عقد است.



ماهیت حقوقی حق انتفاع چیست؟
پس از تخصیص حق انتفاع، ذینفع مالک مال موضوع حق انتفاع می شود. حق سلطه و امتیازی است که شخص بر مال (حق عینی) یا بر شخص دیگر (حق شرعی) یا نسبت حقوقی (مانند حق فسخ) دارد. اما مجوز چنین ویژگی ندارد.

به دلیل اذن هیچ حقی برای مأذون ایجاد نمی شود بلکه فقط او می تواند از آن مال استفاده کند. در عقد قرض نیز چنین است و وام گیرنده فقط مجاز به بهره مندی از مال مورد عاریه است، اما شخص مستحق انتفاع است. در مقابل، انتفاع برای او جایز است و انتفاع از مال، تضییع حقوق دیگری محسوب نمی شود.

بنابراین در حق انتفاع، ذی نفع می تواند آن را به دیگری منتقل کند یا در صورت فوت، حق مالی او به ورثه او برسد. از سوی دیگر، مأذون از چنین حقی بهره ای نمی برد و با فوت او امکان استفاده از آن از بین می رود.

مثلاً وقتی کسی دیگری را به خانه خود دعوت می کند، میهمان می تواند از آنچه برای او آماده کرده اند استفاده کند، غذا بخورد و نوشیدنی بنوشد، اما حقی بر آنها ندارد. او می تواند آنها را با خود ببرد یا به دیگری بدهد. تفاوت دیگر حق انتفاع با اذن انتفاع این است که در صورت وقوع حق انتفاع، عقد امضاء شده لازم است، اما عقدی که در آن اجازه انتفاع داده می شود. دادن جایز است. البته برخلاف حق انتفاع که باید از طریق عقد منتقل شود، اجازه انتفاع نیازی به قالب قراردادی ندارد.



تفاوت بین مالکیت منفعت و حق انتفاع
بین مالکیت منافع و حق انتفاع شباهت زیادی وجود دارد، اما از نظر ماهوی و عملی نباید آنها را یکی دانست.

طبق ماده 40 قانون مدنی «حق انتفاع حقی است که به موجب آن شخص می تواند از مالی که مال دیگری است یا انجام دهد استفاده کند.مالک خاصی ندارد.»

در مالکیت منفعت، ذرات منفعت در مال مالک پدید می آید، اما در حق انتفاع، منفعت متعلق به همان مالک است و در ملک او نیز پدید می آید و صاحب حق فقط می تواند از آن بهره مند شود.

مثلاً در اجاره مستاجر در اثر عقد مالک منافع مستأجر می شود و طبق قاعده می تواند آن را به دیگری منتقل کند اما در حق تصرف مالک حق است. مالک منفعت برای داشتن حق تصرف در آن نیست و لذا اجاره ملکی که موضوع حق انتفاع است نیز از صاحب حق صحیح نیست، مگر اینکه منظور از اجاره، انتقال اصل حق باشد.

به عبارت دیگر، مالکیت منفعت حق کاملی است که دارای امتیاز مالکیت است; در حالی که حق انتفاع به آن درجه از کمال نرسیده و صاحب آن فقط از حق انتفاع و انتفاع بهره می برد.